Data aktualizacji: 9 października 2026 | Autor: Marcin Bochenek | Czas czytania: 8 min
Zastrzeżenie: Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej. O zwolnieniu z VAT decyduje cel konkretnej usługi, a o ryczałcie klasyfikacja i sposób wykonywania działalności. W razie wątpliwości co do swojej sytuacji skonsultuj się z księgowym albo uzyskaj interpretację indywidualną.
Krótka odpowiedź: Lekarz prowadzący jednoosobową działalność zwykle nie nalicza VAT od usług opieki medycznej, bo są zwolnione z VAT, o ile służą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia (art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. a ustawy o VAT). Usługi wykonywane w innym celu, na przykład zabiegi czysto kosmetyczne, zwolnienia nie mają i są opodatkowane stawką podstawową. Na ryczałcie usługi w zakresie opieki zdrowotnej (PKWiU dział 86) rozlicza się według stawki 14%. Lekarz sprzedający usługi osobom fizycznym musi co do zasady ewidencjonować sprzedaż na kasie fiskalnej, bo rozporządzenie nie zwalnia go z tego obowiązku na podstawie małej sprzedaży.
W skrócie
- VAT: zwolnienie dotyczy usług opieki medycznej o celu leczniczym i profilaktycznym. Poza zwolnieniem zostają usługi o innym celu (art. 43 ust. 1 pkt 18 i 19 ustawy o VAT).
- Brak odliczenia VAT: w zakresie, w jakim zakupy służą czynnościom zwolnionym, nie odliczasz VAT naliczonego (art. 86 ust. 1 ustawy o VAT).
- Ryczałt: 14% przychodów z usług w zakresie opieki zdrowotnej, PKWiU dział 86 (art. 12 ust. 1 pkt 2a lit. a ustawy o ryczałcie). Limit przychodów dla ryczałtu: 2 000 000 euro (art. 6 ust. 4).
- Skala i liniowy: skala 12% do 120 000 zł i 32% powyżej oraz podatek liniowy 19% (art. 27 i art. 30c ustawy o PIT).
- Kontrakt z placówką: usługi na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy odpowiadające czynnościom z etatu odbierają prawo do ryczałtu (art. 8 ust. 2 ustawy o ryczałcie).
- Kasa fiskalna: sprzedaż osobom fizycznym musi być ewidencjonowana na kasie, a zwolnienia z rozporządzenia dla małej sprzedaży lekarzy nie obejmują.
Podstawa prawna
- Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 1263, stan prawny na 26 sierpnia 2026 r.): art. 43 ust. 1 pkt 18, 18a, 19, art. 86, 90, 106b, 106e, 111, 113.
- Ustawa z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym (tekst jednolity: Dz.U. 2025 poz. 843): art. 6, 8, 12.
- Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 592): art. 27, 30c.
- Rozporządzenie Ministra Finansów z 17 grudnia 2024 r. w sprawie zwolnień z obowiązku prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (Dz.U. 2024 poz. 1902, zmienione Dz.U. 2026 poz. 420).
VAT: kiedy usługa lekarza jest zwolniona
Ustawa zwalnia z VAT usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia, w dwóch ścieżkach:
- pkt 18: usługi wykonywane w ramach działalności leczniczej przez podmioty lecznicze, razem z dostawą towarów i usługami ściśle z nimi związanymi;
- pkt 19: takie usługi świadczone w ramach wykonywania zawodów lekarza i lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej, zawodów medycznych z ustawy o działalności leczniczej oraz psychologa.
Lekarz wykonujący zawód we własnym imieniu korzysta ze zwolnienia z pkt 19 lit. a. Pkt 18 dotyczy podmiotów leczniczych, a to, czy Twoja praktyka jest takim podmiotem, wynika z ustawy o działalności leczniczej, więc status praktyki potwierdź z księgowym. Zwolnione są też usługi opieki medycznej świadczone na rzecz podmiotów leczniczych na terenie ich zakładów leczniczych (pkt 18a) oraz odsprzedaż takich usług, nabytych we własnym imieniu na rzecz osoby trzeciej od podmiotów z pkt 18 i 19 (pkt 19a).
Kluczowy jest cel usługi. Samo to, że wykonuje ją lekarz, nie wystarcza: musi to być opieka medyczna służąca ochronie zdrowia. Minister Rozwoju i Finansów w interpretacji ogólnej z 29 grudnia 2017 r. (PT1.8101.5.2017.PSG.622, dotyczącej pkt 18a) wskazał, że zwolnienie nie obejmuje czynności pozostających w ścisłym związku z usługami opieki zdrowotnej realizowanymi w innym celu niż ochrona zdrowia ludzkiego. Jako przykłady takich usług podał operacje plastyczne wykonywane wyłącznie z powodów kosmetycznych lub upiększających, testy genetyczne w celu ustalenia ojcostwa oraz badania lekarskie przeprowadzane w celu wydania zaświadczenia niezbędnego do otrzymania odszkodowania od ubezpieczyciela. W tej samej interpretacji Minister przypomina, że według TSUE pojęcia używane do opisania zwolnień interpretuje się ściśle, ale zgodnie z celami, jakim te zwolnienia służą.
W praktyce oznacza to, że w gabinecie mogą występować obok siebie usługi zwolnione i opodatkowane. Opodatkowane usługi rozliczasz według stawki podstawowej, która w 2026 r. wynosi 23% (art. 41 ust. 1 w związku z art. 146ef ust. 1 ustawy o VAT). Przy zabiegach z pogranicza, takich jak medycyna estetyczna, zaświadczenia czy badania wykonywane na zlecenie podmiotów trzecich, rozstrzygnięcie zależy od celu konkretnej usługi. Jeśli koszty pomyłki są wysokie, rozważ interpretację indywidualną.
Konsekwencje zwolnienia
- Brak odliczenia VAT. Prawo do obniżenia podatku należnego o naliczony przysługuje w zakresie, w jakim zakupy służą czynnościom opodatkowanym (art. 86 ust. 1). Przy czynnościach mieszanych trzeba wyodrębnić VAT związany z czynnościami opodatkowanymi, a gdy nie jest to możliwe, stosuje się proporcję (art. 90).
- Limit 240 000 zł. Sprzedaż zwolniona na podstawie art. 43 ust. 1 nie wlicza się do limitu zwolnienia podmiotowego (art. 113 ust. 2 pkt 2). Lekarz świadczący wyłącznie usługi zwolnione nie przekracza więc tego limitu, a sprzedaż opodatkowaną (na przykład zabiegi kosmetyczne) liczysz do progu 240 000 zł w poprzednim lub bieżącym roku (art. 113 ust. 1). Gdy rozpoczynasz działalność w trakcie roku, limit liczy się proporcjonalnie do okresu jej prowadzenia (art. 113 ust. 9 i 10). Więcej o zwolnieniu podmiotowym w artykule o zwolnieniu z VAT do 240 000 zł.
- Faktury. Sprzedaż zwolniona na podstawie art. 43 ust. 1 nie wymaga wystawiania faktury z urzędu (art. 106b ust. 2), ale na żądanie nabywcy musisz ją wystawić, jeśli zgłosi je w ciągu 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym wykonano usługę lub otrzymano zapłatę (art. 106b ust. 3 pkt 2). Na fakturze dokumentującej sprzedaż zwolnioną podajesz podstawę zwolnienia (art. 106e ust. 1 pkt 19).
Formy opodatkowania lekarza
| Forma | Stawka | Uwagi |
|---|---|---|
| Skala podatkowa | 12% do 120 000 zł podstawy (po odliczeniu kwoty zmniejszającej 3 600 zł), 32% powyżej | art. 27 ustawy o PIT |
| Podatek liniowy | 19% | art. 30c ustawy o PIT |
| Ryczałt | 14% przychodów z usług w zakresie opieki zdrowotnej (PKWiU dział 86) | art. 12 ust. 1 pkt 2a lit. a ustawy o ryczałcie |
Na ryczałcie podatek liczysz od przychodu, bez kosztów. Opłaca się on zwykle wtedy, gdy koszty gabinetu są niskie w stosunku do przychodów, a przy dużych kosztach (wynajem lokalu, sprzęt, personel) często lepszy bywa podatek liniowy lub skala. Porównanie dla swoich liczb zrobisz w kalkulatorze ryczałtu, a ogólne zasady wyboru opisuje artykuł o formach opodatkowania. Pamiętaj o składce zdrowotnej, której zasady zależą od formy opodatkowania: składka zdrowotna w 2026 r..
Stawka 14% dotyczy usług sklasyfikowanych w PKWiU dziale 86. Pozostałe usługi z działalności lekarza mogą podlegać innej stawce ryczałtu. Przykładowo usługi w zakresie edukacji (PKWiU dział 85) są opodatkowane stawką 8,5% (art. 12 ust. 1 pkt 5 lit. c). Dlatego przy przychodach z różnych źródeł klasyfikacja każdej usługi ma znaczenie.
Ryczałt wybiera się, gdy w roku poprzednim przychody z działalności nie przekroczyły 2 000 000 euro (art. 6 ust. 4 ustawy o ryczałcie).
Kontrakt B2B z placówką
Wielu lekarzy pracuje na kontrakcie z przychodnią lub szpitalem. Od strony VAT usługi lekarza wykonywane w ramach zawodu mogą korzystać ze zwolnienia z pkt 19, a usługi świadczone na rzecz podmiotu leczniczego na terenie jego zakładu leczniczego z pkt 18a, o ile mają cel medyczny. To, na której podstawie zwolnienie stosujesz, wpisujesz na fakturze (art. 106e ust. 1 pkt 19).
Od strony podatku dochodowego jest pułapka. Jeśli wybrałeś ryczałt i uzyskujesz przychody ze świadczenia usług na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy, odpowiadające czynnościom, które wykonywałeś w roku poprzednim lub wykonujesz w bieżącym roku w ramach stosunku pracy, tracisz w tym roku prawo do ryczałtu i od dnia uzyskania takiego przychodu do końca roku rozliczasz się na zasadach ogólnych (art. 8 ust. 2 ustawy o ryczałcie). Dotyczy to na przykład lekarza zatrudnionego na etacie w szpitalu, który w tym samym szpitalu wykonuje te same czynności jako przedsiębiorca. Szersze omówienie ryzyk kontraktu zastępującego etat znajdziesz w artykule o pozornym B2B.
Faktury, które wystawiasz firmom i placówkom, wystawiasz w Krajowym Systemie e-Faktur. Obowiązek wystawiania faktur ustrukturyzowanych nie dotyczy faktur wystawianych na rzecz nabywcy będącego osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej (art. 106ga ust. 2 pkt 4 ustawy o VAT).
Kasa fiskalna w gabinecie
Podatnicy sprzedający na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej są obowiązani prowadzić ewidencję sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących (art. 111 ust. 1 ustawy o VAT). Rozporządzenie Ministra Finansów przewiduje zwolnienia dla małej sprzedaży (do 20 000 zł rocznie) i dla podatników, u których ponad 80% sprzedaży stanowią czynności zwolnione z ewidencji. Zwolnień tych nie stosuje się jednak do usług w zakresie opieki medycznej świadczonych przez lekarzy i lekarzy dentystów (§ 4 ust. 1 pkt 2 lit. f rozporządzenia).
Wyjątki są dwa:
- usługi świadczone wyłącznie przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość (teleporady) lub takie, których rezultat jest przekazywany wyłącznie tą drogą, jeżeli cała zapłata trafia za pośrednictwem poczty, banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej na rachunek podatnika i z ewidencji oraz dowodów zapłaty jednoznacznie wynika, której czynności dotyczy (pkt 42 załącznika do rozporządzenia),
- usługi świadczone osobiście przez osoby niewidome z orzeczeniem o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które prowadzą samodzielnie działalność gospodarczą lub zatrudniają takich pracowników (pkt 51 załącznika).
Sprzedaż firmom i placówkom na podstawie faktury nie podlega obowiązkowi kasowemu, bo przepis dotyczy sprzedaży osobom fizycznym. Zwolnienia z rozporządzenia obowiązują nie dłużej niż do 31 grudnia 2027 r. (§ 2 ust. 1 i § 3 ust. 1).
Najczęściej zadawane pytania
Czy wizyta prywatna u lekarza jest zwolniona z VAT? Tak, jeśli jest usługą opieki medycznej służącą profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia i jest świadczona w ramach wykonywania zawodu lekarza (art. 43 ust. 1 pkt 19 lit. a ustawy o VAT).
Czy każde zaświadczenie lekarskie jest zwolnione z VAT? Nie ma jednej odpowiedzi. Zwolnienie obejmuje usługi o celu medycznym. W interpretacji ogólnej z 29 grudnia 2017 r. Minister podał badania lekarskie przeprowadzane w celu wydania zaświadczenia niezbędnego do otrzymania odszkodowania od ubezpieczyciela jako przykład usług realizowanych w innym celu niż ochrona zdrowia, których zwolnienie nie obejmuje. Dla innych zaświadczeń sprawdź cel badania lub poproś o interpretację indywidualną.
Czy lekarz musi być zarejestrowany jako podatnik VAT? Jeśli wykonuje wyłącznie czynności zwolnione na podstawie art. 43 ust. 1, może złożyć zgłoszenie rejestracyjne, ale nie musi (art. 96 ust. 3 ustawy o VAT). Usługi zwolnione z art. 43 ust. 1 nie wliczają się do limitu 240 000 zł (art. 113 ust. 2 pkt 2). Gdy dochodzi sprzedaż opodatkowana, na przykład zabiegi kosmetyczne, liczysz ją do tego limitu.
Jaką stawkę ryczałtu ma lekarz? 14% przychodów z usług w zakresie opieki zdrowotnej, PKWiU dział 86 (art. 12 ust. 1 pkt 2a lit. a ustawy o ryczałcie).
Czy lekarz na ryczałcie może odliczyć koszty? Nie. Ryczałt liczy się od przychodu. Jeśli prowadzisz gabinet z wysokimi kosztami, porównaj ryczałt z podatkiem liniowym lub skalą.
Czy lekarz musi mieć kasę fiskalną? Jeśli sprzedaje usługi osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej, tak, z wyjątkami opisanymi powyżej. Lekarze nie są objęci zwolnieniem dla małej sprzedaży (§ 4 ust. 1 pkt 2 lit. f rozporządzenia).
Czy po wejściu KSeF muszę wystawiać faktury dla pacjentów w KSeF? Obowiązek wystawiania faktur ustrukturyzowanych nie dotyczy faktur wystawianych nabywcy będącemu osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej (art. 106ga ust. 2 pkt 4). Faktury dla firm i placówek wystawiasz w KSeF, o ile w ogóle je wystawiasz (sprzedaż zwolniona z art. 43 ust. 1 nie wymaga faktury z urzędu).
Jak pomaga Plumm
Plumm prowadzi księgowość lekarzy, dentystów i gabinetów prowadzonych jako jednoosobowa działalność. Opis usługi znajdziesz na stronie Księgowość dla lekarzy i gabinetów. Aplikacja prowadzi ewidencję przychodów ryczałtu, wystawia faktury z oznaczeniem podstawy zwolnienia z VAT i przesyła je do KSeF, a składki ZUS oraz zaliczki liczy na bieżąco. Klasyfikację nietypowych usług, na przykład szkoleń lub zabiegów z pogranicza medycyny estetycznej, weryfikuje księgowa.
Źródła
- Ustawa o VAT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1263: api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1263
- Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 843: api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/843
- Ustawa o PIT, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592: api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/592
- Rozporządzenie MF w sprawie zwolnień z kas rejestrujących, Dz.U. 2024 poz. 1902: api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2024/1902 oraz zmiana Dz.U. 2026 poz. 420: api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/420
- Interpretacja ogólna Ministra Rozwoju i Finansów z 29 grudnia 2017 r., PT1.8101.5.2017.PSG.622: mf.gov.pl
- Ministerstwo Finansów, zakres obowiązkowego KSeF i wyłączenia z obowiązku wystawiania faktur ustrukturyzowanych: ksef.podatki.gov.pl
Artykuł przygotowany na podstawie przepisów dostępnych na dzień 9 października 2026 r. Informacje mają charakter ogólny i nie stanowią porady podatkowej.