Data aktualizacji: 11 października 2026
Autor: Marcin Bochenek
Czas czytania: 9 min
Krótka odpowiedź: Ulga badawczo-rozwojowa (B+R) pozwala odliczyć od podstawy obliczenia podatku (PIT na skali lub liniowym, CIT) koszty kwalifikowane działalności B+R. Podatnik bez statusu centrum badawczo-rozwojowego odlicza 200% kosztów wynagrodzeń (umowy o pracę, zlecenia i o dzieło wraz ze składkami) oraz 100% pozostałych kosztów kwalifikowanych (art. 26e ust. 7 pkt 3 ustawy o PIT). Odliczenie nie może przekroczyć dochodu z działalności gospodarczej w danym roku, a nieodliczoną część możesz odliczać przez kolejne 6 lat. Ulga nie przysługuje przy ryczałcie. Można ją łączyć z IP Box, ale tych samych kosztów nie odliczysz podwójnie.
Podstawa prawna
- Art. 26e-26g, art. 24a ust. 1b i art. 5a pkt 38-40 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 592): ulga B+R dla osób fizycznych prowadzących działalność
- Art. 18d-18e, art. 9 ust. 1b i art. 4a pkt 26-28 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 554): ulga B+R dla spółek
- Art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2024 poz. 1571): definicje badań i prac rozwojowych
- Rozporządzenie w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów (Dz. U. 2025 poz. 1299): kolumna 18 księgi
Kto może korzystać z ulgi B+R
- Osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą opodatkowane skalą podatkową lub podatkiem liniowym. Odliczenie dotyczy podstawy obliczenia podatku ustalonej według art. 26 ust. 1 albo art. 30c ust. 2 ustawy o PIT (art. 26e ust. 1). Przy ryczałcie nie ma takiej podstawy, więc ulga B+R nie przysługuje.
- Podatnicy CIT uzyskujący przychody inne niż z zysków kapitałowych (art. 18d ust. 1 ustawy o CIT). Wpływ wybranej formy opodatkowania spółki na prawo do ulgi ustal z księgową.
Czym jest działalność B+R
Ustawa o PIT (art. 5a pkt 38) definiuje działalność badawczo-rozwojową jako działalność twórczą obejmującą badania naukowe lub prace rozwojowe, podejmowaną w sposób systematyczny w celu zwiększenia zasobów wiedzy oraz wykorzystania zasobów wiedzy do tworzenia nowych zastosowań. Badania naukowe to badania podstawowe i aplikacyjne (art. 4 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce). Prace rozwojowe to wykorzystanie dostępnej wiedzy i umiejętności, w tym narzędzi informatycznych lub oprogramowania, do planowania produkcji oraz projektowania i tworzenia zmienionych, ulepszonych lub nowych produktów, procesów lub usług, z wyłączeniem rutynowych i okresowych zmian, nawet jeśli mają charakter ulepszeń (art. 4 ust. 3). Rutynowe i okresowe zmiany istniejących rozwiązań nie są więc B+R; o kwalifikacji konkretnego projektu zdecyduj z księgową na podstawie jego opisu.
Koszty kwalifikowane
Art. 26e ust. 2 i 3 ustawy o PIT wymienia koszty kwalifikowane w katalogu zamkniętym:
- Wynagrodzenia pracowników i składki sfinansowane przez płatnika, w takiej części, w jakiej czas przeznaczony na B+R pozostaje w ogólnym czasie pracy pracownika w danym miesiącu (ust. 2 pkt 1).
- Umowy zlecenia i o dzieło oraz składki od nich, w takiej części, w jakiej czas przeznaczony na wykonanie usługi w zakresie B+R pozostaje w całości czasu przeznaczonego na wykonanie usługi w danym miesiącu (ust. 2 pkt 1a).
- Materiały i surowce bezpośrednio związane z B+R (pkt 2).
- Sprzęt specjalistyczny niebędący środkiem trwałym, wykorzystywany bezpośrednio w B+R, np. naczynia i przybory laboratoryjne, urządzenia pomiarowe (pkt 2a).
- Ekspertyzy, opinie, usługi doradcze i równorzędne świadczone przez podmioty wskazane w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce oraz nabycie od nich wyników badań (pkt 3).
- Odpłatne korzystanie z aparatury naukowo-badawczej wykorzystywanej wyłącznie w B+R, jeśli nie wynika z umowy z podmiotem powiązanym (pkt 4 i 4a).
- Koszty uzyskania i utrzymania patentu, prawa ochronnego na wzór użytkowy i prawa z rejestracji wzoru przemysłowego (pkt 5).
- Odpisy amortyzacyjne od środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wykorzystywanych w B+R, z wyłączeniem samochodów osobowych oraz budowli, budynków i lokali będących odrębną własnością (ust. 3). Dla centrum B+R katalog jest szerszy (ust. 3a).
Koszty ponoszone w ramach badań podstawowych odliczysz tylko wtedy, gdy badania są prowadzone na podstawie umowy lub porozumienia z podmiotem z art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-8 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce (ust. 4). Koszty kwalifikowane podlegają odliczeniu, jeśli nie zostały podatnikowi zwrócone w jakiejkolwiek formie ani odliczone od podstawy obliczenia podatku (ust. 5).
Wysokość odliczenia
| Podatnik | Koszty wynagrodzeń (ust. 2 pkt 1 i 1a) | Pozostałe koszty kwalifikowane |
|---|---|---|
| Bez statusu centrum B+R (JDG, spółka) | 200% | 100% |
| Centrum B+R będące mikro-, małym lub średnim przedsiębiorcą | 200% | 200% (kosztów z ust. 2-3a) |
| Centrum B+R niebędące MŚP | 200% | 200%, a koszty patentowe z ust. 2 pkt 5: 100% |
Podstawa: art. 26e ust. 7 ustawy o PIT, analogicznie art. 18d ust. 7 ustawy o CIT. Dla centrum B+R obowiązują dodatkowo limity i zasady pomocy publicznej z art. 26e ust. 3c-3j. Przepisy nie przewidują odrębnej, wyższej stawki dla „małego podatnika”. Odliczenie nie może przekroczyć w roku dochodu uzyskanego ze źródła z art. 10 ust. 1 pkt 3 (art. 26e ust. 1).
Ewidencja i rozliczenie
- Wyodrębnij koszty B+R w księgach. Podatnik, który zamierza skorzystać z ulgi, jest obowiązany wyodrębnić koszty B+R w prowadzonej księdze lub księgach rachunkowych (art. 24a ust. 1b ustawy o PIT; analogicznie art. 9 ust. 1b ustawy o CIT). W podatkowej księdze przychodów i rozchodów służy do tego kolumna 18: wpisujesz w niej wszystkie koszty B+R, niezależnie od tego, jaka ich część będzie odliczona, a po zakończeniu roku je sumujesz (objaśnienia do księgi, pkt 17). W księgach rachunkowych wyodrębnienie wynika z zakładowego planu kont.
- Prowadź ewidencję czasu pracy dla kosztów osobowych. Proporcję czasu na B+R liczy się w ujęciu miesięcznym (art. 26e ust. 2 pkt 1 i 1a). Przepisy nie narzucają formy dokumentacji prac i czasu, ale w razie sporu z organem trzeba będzie wykazać związek poniesionych kosztów z działalnością B+R, więc przydaje się opis projektów i ewidencja czasu pracy.
- Wykaż koszty w zeznaniu. Podatnik korzystający z ulgi jest obowiązany wykazać w zeznaniu koszty kwalifikowane (art. 26f). Odliczenie wykazujesz w zeznaniu rozliczającym przychody z działalności gospodarczej (art. 26g). Informację o odliczeniu składa się na załączniku PIT/BR do zeznania PIT-36, PIT-36L, PIT-36S lub PIT-36LS. W CIT koszty wykazuje się w zeznaniu (art. 18e ustawy o CIT).
- Odliczasz od podstawy obliczenia podatku, w zeznaniu za rok, w którym poniesiono koszty (art. 26e ust. 8).
Strata, niski dochód i kwota z art. 26ea przy starcie działalności
- Przeniesienie odliczenia. Jeśli poniesiesz stratę albo dochód będzie niższy od kwoty odliczeń, nieodliczoną część odliczysz w zeznaniach za kolejno następujące po sobie 6 lat podatkowych po roku, w którym skorzystałeś lub miałeś prawo skorzystać z odliczenia (art. 26e ust. 8).
- Kwota przysługująca przy starcie (art. 26ea). Podatnik, który w roku rozpoczęcia działalności poniósł stratę albo osiągnął dochód niższy od przysługującego odliczenia, otrzymuje kwotę równą nieodliczonemu odliczeniu pomnożonemu przez najniższą stawkę skali (12%) albo przez 19% przy podatku liniowym. Przepis stosuje się też w roku następnym, jeśli podatnik jest wtedy mikro-, małym lub średnim przedsiębiorcą. Kwota stanowi pomoc de minimis (ust. 3), nie przysługuje podatnikowi, który prowadził działalność w okresie wskazanym w ust. 4, a w razie likwidacji działalności lub upadłości przed upływem trzech lat podatkowych trzeba ją zwrócić przez zwiększenie podatku (ust. 5 i 5a). Wykazuje się ją w zeznaniu (ust. 6). Jeśli skorzystasz z art. 26ea, nie stosujesz przeniesienia na 6 lat (art. 26e ust. 9).
- Zaliczki pracowników (art. 26eb). Płatnik, który poniósł stratę lub osiągnął dochód niższy od odliczenia, może od miesiąca następującego po miesiącu złożenia zeznania pomniejszyć zaliczki na PIT pobrane od osób zaangażowanych w B+R, jeśli ich czas pracy na B+R wynosi w miesiącu co najmniej 50% (ust. 1-4). To nie jest zwrot gotówki ani osobna ulga, tylko mechanizm zmniejszenia kwot przekazywanych do urzędu skarbowego.
- Spółki (CIT). Odpowiednikami są art. 18da (kwota w roku rozpoczęcia działalności i w roku następnym, obliczana według stawki CIT z art. 19 ust. 1 obowiązującej podatnika) i art. 18db (pomniejszenie zaliczek pracowników) ustawy o CIT.
Ulga B+R a IP Box
IP Box to stawka 5% od kwalifikowanego dochodu z kwalifikowanych praw własności intelektualnej (art. 30ca ust. 1 ustawy o PIT). Autorskie prawo do programu komputerowego jest takim prawem (ust. 2 pkt 8), jeśli jego przedmiot został wytworzony, rozwinięty lub ulepszony w ramach prowadzonej przez Ciebie działalności B+R. Od dochodu z kwalifikowanego prawa IP możesz odliczyć koszty kwalifikowane z art. 26e ust. 2-3b, które doprowadziły do wytworzenia, rozwinięcia lub ulepszenia tego prawa (art. 30ca ust. 9a). Koszty kwalifikowane podlegają jednak odliczeniu, jeśli nie zostały odliczone od podstawy obliczenia podatku (art. 26e ust. 5), więc tego samego kosztu nie odliczysz podwójnie. IP Box wymaga odrębnej ewidencji każdego kwalifikowanego prawa (art. 30cb). Dobór kosztów do ulgi B+R albo do IP Box zależy od sytuacji podatnika i należy go ustalić z księgową.
FAQ
Ile można odliczyć w ramach ulgi B+R?
Podatnik bez statusu centrum B+R odlicza 200% kosztów wynagrodzeń (umowy o pracę, zlecenia, o dzieło wraz ze składkami) i 100% pozostałych kosztów kwalifikowanych. Centrum B+R odlicza 200% (koszty patentowe z ust. 2 pkt 5 w centrum niebędącym MŚP: 100%). Odliczenie nie może przekroczyć dochodu z działalności.
Czy potrzeba laboratorium lub działu B+R?
Przepisy nie wymagają laboratorium, działu ani rejestracji działalności B+R. Wymagają, aby działalność miała charakter twórczy i systematyczny oraz aby koszty były wyodrębnione w księgach i wykazane w zeznaniu.
Czy ulga B+R jest dostępna przy ryczałcie?
Nie. Odliczenie dotyczy podstawy obliczenia podatku ustalonej według skali podatkowej lub podatku liniowego (art. 26e ust. 1 ustawy o PIT).
Czy ulgę B+R można łączyć z IP Box?
Tak, ale tych samych kosztów nie można odliczyć podwójnie (art. 26e ust. 5). Koszty kwalifikowane można też odliczyć od dochodu z kwalifikowanego prawa IP (art. 30ca ust. 9a).
Czy ulga działa przy stracie podatkowej?
Nieodliczoną część możesz odliczać przez kolejne 6 lat podatkowych (art. 26e ust. 8). Podatnik rozpoczynający działalność może zamiast tego skorzystać z kwoty z art. 26ea (12% lub 19% nieodliczonego odliczenia, pomoc de minimis). Poza tym przypadkiem przepisy nie przewidują zwrotu gotówki.
Źródła
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 592 (art. 5a pkt 38-40, art. 24a ust. 1b, art. 26e-26g, art. 30ca-30cb)
- Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych, tekst jednolity: Dz. U. 2026 poz. 554 (art. 4a pkt 26-28, art. 9 ust. 1b, art. 18d-18e, w tym art. 18da i 18db)
- Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jednolity: Dz. U. 2024 poz. 1571 (art. 4)
- Rozporządzenie w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów: Dz. U. 2025 poz. 1299
- Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl: ulga badawczo-rozwojowa PIT
Artykuł przygotowany na podstawie przepisów obowiązujących na dzień 11 października 2026 r. Informacje mają charakter ogólny i nie stanowią porady podatkowej.